Η αρχαία ελληνική λογοτεχνία από νωρίς κέντρισε το  ενδιαφέρον λογίων ξένων εσπεραντιστών. Το 1895-1896 εκδόθηκαν στη Νυρεμβέργη οι τέσσερις πρώτες ραψωδίες του κορυφαίου έργου του Oμήρου «ΙΛΙΑΣ», σε μετάφραση του Ρώσου εσπεραντιστή Antoni Kofman (η πρώτη ραψωδία περιλαμβάνεται και στο έργο του Λ. Λ. Ζάμενχοφ, του 1894, «Θεμελιώδης Χρηστομάθεια»).

Πολύ αργότερα, το 1932, παρουσιάστηκε το άλλο κλασικό έργο του Ομήρου, «ΟΔΥΣΕΙΑ», σε μετάφραση πεζού λόγου, από τον Ολλανδό καθηγητή της Ελληνικής Δρα W. Manders, ενώ τον επόμενο χρόνο εμφανίστηκε η 10η ραψωδία του ιδίου έπους, σε έμμετρη (εξάμετρη) μετάφραση από τον Άγγλο Giles Dixey. Επίσης, το αποδιδόμενο στον Όμηρο ηρωικό-κωμικό ποίημα «Βατραχομυομαχία» εκδόθηκε το 1907 στο Παρίσι, σε μετάφραση του Γάλλου Ε. Deligny.

Επίσης, έχουν εκδοθεί:

   1. Από τους τραγικούς:

  • το 1907, μεταφρασμένη η πρώτη σκηνή του έργου «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή από τον  Γάλλο Ε. Préaubert,   το 1960 ολόκληρα τα έργα «Οιδίπους Τύραννος» και «Αντιγόνη» από τον Ουαλό καθηγητή της Ελληνικής Douglas B. Gregor,
  • το 1975, το «Βάκχαι» του Ευριπίδη,
  • το 1982, το «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου
  • το 1985, το «Τρωάδες»και «Ιφιγένεια εν Ταύροις»του Ευριπίδη (και τα τέσσερα έργα) από τον Σκωτσέζο καθηγητή της Ελληνικής και Λατινικής, Albert Goodhair.

2. Από τους φιλοσόφους:

  • το 1981, τα έργα «Απολογία του Σωκράτους» και «Κρίτων» του Πλάτωνα από τον Σκωτσέζο Albert Goodheir,

  •   το 1983, το «Εισαγωγή στις Κατηγορίες του Αριστοτέλη» του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πορφυρίου του Τύριου, από τον Βραζιλιάνο Evaldo Pauli,

  •    τo 1990,  τα έργα, «Tα Αποσπάσματα του Ηρακλείτου», «Το Πρωτοευαγγέλιο κατά Ιάκωβο», από τον Ολλανδό Gerrit Berveling,

  •   το 1993, το έργο «Πολιτεία» του Πλάτωνα, σε μετάφραση του Αυστραλού Donald Broadribb και έκδοση από τον Εσπεραντικό Σύνδεσμο Αυστραλίας,

  • τo 2006, τα έργα του Πλάτωνα «Φαίδων» «Κρίτων» και «Απολογία του  Σωκράτους» από τον Σπύρο Σαραφιάν.

3. Από τους ιστορικούς:

  • τo 2006, το μεγάλο ιστορικό έργο «Ιστορία του Hροδότου» (623 σελ.) από τον Σπύρο Σαραφιάν.

4. Από τα έργα του Αισώπου:

  • το 1891, το έργο «50 Eπιλεγμένοι Μύθοι του Αισώπoυ» από τον Ρώσο Ivan Lojko,
  • το 1932, επανεκδόθηκε το παραπάνω έργο, με τον τίτλο «Μύθοι κατά τον Αίσωπο» από τον Ιάπωνα Ossaka Kenĵi,
  • το 1954,  το έργο «50 Μύθοι του Αισώπου» από τον Ιάπωνα Nakagaki Koĵiro,
  • τo 1954, το έργο «Σοφία Αισώπου» σε έμμετρη μορφή από τον Ούγγρο Κálmán Kalocsay.

5. Από τους σατιρικούς:

  • το  1906,  το «Πλούτος» του Αριστοφάνη, από τον Γάλλο Eugène Νοël,
  • το 1988, το «Λούκιος ή Όνος», του Λουκιανού, από τον Ολλaνδό Gerrit  Berveling,
  • το 2006, το «Αληθή Διηγήματα» του Λουκιανού, από τον Ολλaνδό Gerrit  Berveling.


6. Άλλων έργα:

  • το 1976, τα μυθιστορήματα «Δανάη Βραϊλα» και «Ανθρώπινη Ψυχή», της Δέσποινας Πατρινού, έργα της στην Ελληνική, σε μετάφραση της ιδίας στην Εσπεράντο.
  • το 2006, το έργο «Ασκητική» του Ν. Καζαντζάκη, από την Ευδοκία Πατμίου και τον Αδαμάντιο Διαμαντή.

Επίσης, αποσπάσματα διαφόρων έργων από τον πλούτο της αρχαίας ελληνικής λογο-τεχνίας δημοσιεύθηκαν, κατά καιρούς, στα διάφορα εσπεραντικά λογοτεχνικά περιοδικά, ενώ συμπεριελήφθηκαν σε μεγάλες διεθνείς Ανθολογίες: «Από τον Παρνασσό των Λαών», το 1913 του Πολωνού Antoni Grabowski  και «Αιώνια Ανθοδέσμη» το 1931 του Ούγγρου Κálmán Kalocsay.

Αξιόλογο, επίσης, είναι το έργο του Γερμανού Julius Penndorf, που εκδόθηκε το 1927 στο Βερολίνο, «Ελληνικοί Πάπυροι που βρέθηκαν στην πεδιάδα του Νείλου», καθώς και η μετάφραση (από την Eλληνική) και έκδοση (πρώτη) από επιτροπή αγγλικανών ιερέων, της Βίβλου, υπό την καθοδήγηση του Άγγλου John Cyprian Rust (ιερέας, πολύγλωσσος). Από τα ποιήματα της Σαπφούς ο Ούγγρος Κálmán Kalocsay μετέφρασε το ποίημα «Ερωτική Ζηλοτυπία» (Amkonfeso).

Από τους νεότερους λογοτέχνες έχουν μεταφραστεί αρκετά ποιήματα του Λόρδου Βύρωνα, του Ελληνογάλλου ποιητή Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου (Jean Moréas) το ποίημα «Στροφές» από τον Γάλλο Gaston Varinghien, του Λορέντζου Μαβίλη το ποίημα «Λήθη» από τη Δέσποινα Πατρινού και του Γιάννη Ρίτσου «Οι Ρίζες του Κόσμου» από την Lucija Borčić.

Επίσης, από Έλληνες εσπεραντιστές, εκτός των πιο πάνω αναφερομένων έργων που έχουν εκδοθεί, έχουν μεταφρασθεί:

  1. τα έργα «Ιλιάς» του Ομήρου,  «Συμπόσιo» και «Φαίδων» του Πλάτωνα, από τον Σωκράτη Σακελλαρόπουλο,
  2. επιλογή από Μύθους του Αισώπου, από τον Κωνσταντίνο Ζαχαράκη,
  3. οι βιογραφίες των Περικλή, Λυκούργου και Μ. Αλεξάνδρου από το έργο «Παράλληλοι Βίοι» του Πλουτάρχου, από ομάδα αποφοίτων της σχολής του Ελληνικού Εσπεραντικού Συνδέσμου.

Ακόμα, έργα ξένων συγγραφέων, με θέματα αντλημένα από την ελληνική μυθολογία, ιστορία και λογοτεχνία, μεταφράστηκαν στην Εσπεράντο. Το πρώτο ήταν το έργο  «Η Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Goethe από τη Γερμανική, από τον Λ.Λ. Ζάμενχοφ το 1908, για να ακολουθήσουν αρκετά, με τελευταίο, το 1988, σε μετάφραση του Γάλλου George Lagrange από τη Γαλλική, η «Ανδρομάχη» του Jean Racine (1639-1699), δράμα που αναφέρεται στην τραγική τύχη αρκετών επιφανών του Τρωικού πολέμου.

                                Πρόσφατες ελληνικές εκδόσεις

            

Τέλος, πρέπει να αναφερθεί η πολύχρονη εργασία και συγγραφή δύο ποιητικών συλλογών στην Εσπεράντο, ανέκδοτων μέχρι στιγμής, από τον μεγάλο μας, αξέχαστο, ηθοποιό και εσπεραντιστή Μίμη Φωτόπουλο. Πρόκειται για τις «Amara Gusto» (Πικρή γεύση) και «Mia Frato Nekonata» (Άγνωστε αδελφέ μου).