Ο ΕΠΙΝΟΗΤΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ

ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΣΠΕΡΑΝΤΟ

Λ Α Ζ Α Ρ Ο Σ – Λ Ο Υ Δ Ο Β Ι Κ Ο Σ   Ζ Α Μ Ε Ν Χ Ο Φ

(L E J Z E R – L U D W I G   S A M E N H O F)

(ΔΟΚΤΩΡ ΕΣΠΕΡΑΝΤΟ)

          «ΜΕΓΑΛΟ ΤΕΚΝΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ» (UNESCO, 1959)

 

Γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1859* από εβραϊκή οικoγένεια στο Μπιαλιστόκ της Πολωνίας, που   βρίσκεται 304 χιλιόμετρα ΒΑ της Βαρσοβίας. Την εποχή εκείνη η πόλη αυτή, μαζί με τη γύρω περιοχή (μέρος της Λιθουανίας), ανήκε στη Ρωσία (από το 1815) και αργότερα στην Πολωνία, γι αυτό και η επίσημη γλώσσα της περιοχής ήταν η Ρωσική.

Ο Λ.Λ. Ζάμενχοφ ήταν το πρώτο από τα εννέα παιδιά του Μάρκου Ζάμενχοφ και της Ροζαλίας. Ο πατέρας του, Μάρκος, ήταν καθηγητής ξένων γλωσσών (Ρωσικής, Γαλλικής, Γερμανικής) στο Γυμνάσιο του Μπιαλιστόκ. Επίσης, ο παππούς του, Φαμπιάν Ζάμενχοφ, ήταν καθηγητής ξένων γλωσσών.

Η γενέτειρα του Λ.Λ. Ζάμενχοφ  την  εποχή  εκείνη  αριθμούσε 61.812 κατοίκους (στατιστική του 1897),  το μεγαλύτερο μέρος των οποίων ήταν Εβραίοι  (66%) και ακολουθούσαν Πολωνοί (18%), Ρώσοι (8%), Γερμανοί (6%) και Ουκρανοί (2%). 

Στους κύκλους της διανόησης, στο Μπιαλιστόκ, επικρατούσε η Ρωσική και η Πολωνική γλώσσα.

Παρ' ότι ο Ζάμενχοφ γεννήθηκε στην πόλη αυτή, το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του το πέρασε στην πρωτεύουσα της χώρας, τη Βαρσοβία (από 14 έως 57 ετών). Η μητρική του γλώσσα ήταν η Ρωσική, γλώσσα της περιοχής, επομένως και της οικογένειας του πατέρα του, ενώ η Πολωνική ήταν η γλώσσα που μίλαγε η δική του οικογένεια (η γυναίκα του και τα παιδιά του).

Το ταλέντο τού Ζάμενχοφ στις γλώσσες και η έφεσή του στα γράμματα φάνηκαν πολύ νωρίς, από τα παιδικά του χρόνια (4 χρονών διάβαζε και έγραφε με ευχέρεια) και βρήκαν ιδανικό έδαφος στο οικογενειακό του περιβάλλον, που διακρινόταν για το ανώτερο επίπεδο μόρφωσης και τον υψηλό βαθμό πνευματικής και ψυχικής καλλιέργειας. Πέρασε όλα τα στάδια των σπουδών με άριστες επιδόσεις, μολονότι η φιλάσθενη κράση του τον ανάγκαζε πολλές φορές να παραμένει στο σπίτι. Η καρδιά του τον είχει «προδώσει» από τα 16 του χρόνια.

                                                     

   1859. Μπιαλιστόκ (Πολωνία). Το σπίτι που γεννήθηκε ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ. 
(Οδός Zielona, αρ. 6, από το 1919 οδός Λ. Λ.Ζάμενχοφ)

Ως παιδί και ως έφηβος ήταν καλόκαρδος, πρόθυμος ευχάριστος, οργανωτής μαθητικών εκδηλώσεων, επιδέξιος χορευτής και καλλίφωνος τραγουδιστής. Αποτέλεσμα των τόσων χαρισμάτων του ήταν να περιτριγυρίζεται πάντα από τα αδέλφια του, τους φίλους του και τους συμμαθητές του.

Επιπλέον, ήταν επιμελής και άριστος μαθητής, σώφρων στους λογισμούς του, μεθοδικός στις ενέργειες του, ευγενικός στη συμπεριφορά του, απλός στους τρόπους του, με μουσική παιδεία (έπαιζε πιάνο), με ιδιαίτερη κλίση στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και με υψηλό δείκτη νοημοσύνης.

                                                        

                                   Οι γονείς και τα αδέλφια του Λ.Λ.Ζάμενοχ (επάνω αριστερά).

Είναι γεγονός ότι, ο Ζάμενχοφ οδηγήθηκε στο χώρο των γραμμάτων από τον πατέρα του, ενώ η μητέρα του, η οποία διακρινόταν για τα ψυχικά της χαρίσματα, ήταν αυτή που τον γαλούχησε με νάματα υψηλά, του πότισε την καρδιά με ανθρωπιστικές ιδέες, του διαμόρφωσε τον αγνό ψυχικό κόσμο και του ενέπνευσε τα μεγάλα ιδανικά, διδάσκοντάς τον ότι όλοι οι άνθρωποι είναι όχι μόνο ίσοι αλλά και μεταξύ τους αδέλφια.

Η πραγματικότητα όμως της ζωής και της κοινωνίας στο Μπιαλιστόκ ήταν εντελώς αντίθετη από τα οράματα του νεαρού Ζάμενχοφ. Έζησε τα νεανικά του χρόνια παρακολουθώντας τις συνεχείς διαμάχες των συμπολιτών του, που ανήκαν σε τέσσερις διαφορετικές εθνότητες (Εβραίοι, Πολωνοί, Ρώσοι,  Γερμανοί), μιλούσαν τέσσερις διαφορετικές γλώσσες, έγραφαν σε τέσσερα διαφορετικά αλφάβητα, πίστευαν σε τέσσερις διαφορετικές θρησκείες ή δόγματα μέσα στον περιορισμένο χώρο της ίδιας πόλης και υπέφεραν από τα δεινά της ασυνεννοησίας, που μοιραία τους συσπείρωσε σε τέσσερις αντιμαχόμενες ομάδες, κάνοντάς τους έτσι τραγικά θύματα των πολλών διαφορών τους και κυρίως της πολυγλωσσίας τους.

Από μικρός, λοιπόν, ο Ζάμενχοφ έζησε τέσσερα είδη εχθρότητας, κυρίως αυτό που προκαλούσε η πολυγλωσσία, που τον βασάνιζε και δεν τον άφηνε να χαρεί ξένοιαστα τα παιδικά του χρόνια. Όμως, ο νεαρός Λάζαρος-Λουδοβίκος, παρατήρησε ότι ο πατέρας του, Μάρκος, γνώστης και των τεσσάρων αυτών γλωσσών, καθότι καθηγητής ξένων γλωσσών, είχε τη δυνατότητα να επικοινωνεί με τους αλλογλώσσους του στο Μπιαλιστόκ και έτσι να έχει άριστες σχέσεις με όλους. Έτσι, ο πατέρας αθέλητα έδειξε στο γιο τη σπουδαιότητα της γλωσσικής επικοινωνίας, ιδιαίτερα στον κοινωνικό και ψυχολογικό τομέα.

Όμως, ο νεαρός Λάζαρος-Λουδοβίκος, σύντομα κατάλαβε ότι δεν μπορεί να απαιτήσει κανείς  από κάθε  άνθρωπο να είναι πολύγλωσσος, όπως ο πατέρας του, και έτσι οδηγήθηκε στη σκέψη, ότι θα ήταν δυνατόν ο καθένας να μάθει μία μόνο δεύτερη γλώσσα, ουδέτερη, ώστε να επιτύχει την επικοινωνία, την ψυχική επαφή και αλληλοκατανόηση με τους αλλόγλωσούς του, το ίδιο καλά όπως τα κατάφερνε ο πατέρας του με τις τέσσερις γλώσσες του. Η δημιουργία λοιπόν της κοινής γλώσσας ήταν το κλειδί για τη λύση του προβλήματος, που άρχισε να κεντρίζει το μυαλό και την καρδιά τού νεαρού Ζάμενχοφ.


 Ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ 16 ετών.  

Κατά τη διάρκεια των γυμνασιακών χρόνων του  ασχολήθηκε με την εκμάθηση ξένων γλωσσών, και  δήλωνε  γοητευμένος κυρίως από τις αρχαίες, Ελληνική  και Λατινική. Ψάχνοντας  τη λύση για τη δομή της κοινής γλώσσας, διαπίστωνε ότι δεν τον ικανοποιούσαν  οι ζώσες  γλώσσες, έτσι, είχε ονειρευτεί, όπως  ο ίδιος έγραψε σε ένα φίλο του, να  ταξιδέψει  στον κόσμο και να παροτρύνει  τους ανθρώπους  να επαναφέρουν μία από  τις δύο αρχαίες  γλώσσες ως κοινή, δεύτερη για όλους γλώσσα. Σύντομα πάντως, συνειδητοποίησε ότι  αυτό δεν ήταν εφικτό και έτσι άρχισε  θολά να ονειρεύεται για τη νέα, τεχνητή γλώσσα.

Για τη δημιουργία του λεξιλογίου στην αρχή ο Ζάμενχοφ σκέφθηκε ότι, για ευκολία, οι λέξεις θα έπρεπε να είναι όσο το δυνατόν πιο μικρές. Έτσι οδηγήθηκε στην ιδέα  δημιουργίας νέων, καθαρά τεχνητών ριζών. Αργότερα όμως, απέρριψε αυτή την ιδέα, αφού παρατήρησε ότι οι ρίζες αυτές θα ήταν δύσκολο να απομνημονευθούν και αφού παράλληλα διαπίστωσε, καθότι πολύγλωσσος, ότι πολλές ρίζες εθνικών γλωσσών υιοθετούνται από πολλές άλλες εθνικές γλώσσες, δηλαδή διεθνοποιούνται, όπως συμβαίνει ιδιαίτερα με τους επιστημονικούς όρους της Ελληνικής και Λατινικής. Έτσι, συνέλαβε την ιδέα να βασίσει το λεξιλόγιο του πάνω σ' αυτές  τις διεθνείς ρίζες, εξασφαλίζοντας έτσι τη διεθνικότητα της γλώσσας του. Επιπλέον, για την ολοκλήρωση του λεξιλογίου επινόησε το σύστημα των προσθημάτων, με το οποίο δίνεται η δυνατότητα από μία ρίζα να δημιουργηθεί πλήθος λέξεων, παραπλήσιας έννοιας με αυτή της βασικής ρίζας. Είχε πλέον βρεθεί ο μηχανισμός του λεξιλογίου. Η σύλληψη καρποφόρησε και η δημιουργία της νέας γλώσσας, για την οποία ο Ζάμενχοφ άρχισε να εργάζεται κανονικά με αγάπη και ελπίδα, ήταν πια θέμα χρόνου.

Το καλοκαίρι του 1873 η οικογένεια του μετακόμισε στη Βαρσοβία. Πηγαίνοντας στο εκεί Γυμνάσιο ο Λάζαρος-Λουδοβίκος, άρχισε παράλληλα με τα μαθήματά του, να ασχολείται με τις πρώτες δοκιμές της γλώσσας του, τις οποίες ολοκλήρωσε το 1878. Στο τέλος του χρόνου εκείνου είχε έτοιμο το προσχέδιο της γλώσσας του, που την ονόμασε «Π α γ κ ό σ μ ι α  Γ λ ώ σ σ α» (Lingvo Universala). Το γεγονός αυτό, ο 19χρονος τελειόφοιτος πλέον του Γυμνασίου, το γιόρτασε στο σπίτι του με μερικούς φίλους και συμμαθητές του. Όμως, μετά από λίγο διάστημα, οι φίλοι  και οι συμμαθητές του τον εγκατέλειψαν, διασκορπίστηκαν και ξέχασαν την υπόθεση. 

                                                                                        

                           Χειρόγραφα της “Lingvo Universala”  O Λ. Λ. Ζάμενχοφ 19  ετών.

Έμεινε μόνος του με τις ιδέες του, ενώ επιπλέον του έμελλε να αντιμετωπίσει, ειρωνίες, χλευασμό από τον περίγυρο. Μπροστά σ' αυτή την κατάσταση ο πατέρας του άρχισε να φοβάται, ότι ο γιος του θα καταντούσε γραφικός αν συνέχιζε να ασχολείται με αυτή την έμμονη ιδέα του και έτσι τον υποχρέωσε, πριν αναχωρίσει για σπουδές στη Μόσχα (1879), να του υποσχεθεί ότι δε θα ασχοληθεί ξανά με τη γλώσσα του μέχρι το τέλος των σπουδών του, πράγμα που ο νεαρός Ζάμενχοφ έκανε, παραδίδοντας ταυτόχρονα στον πατέρα του όλα τα χειρόγραφα της εργασίας του για φύλαξη.

Αναχώρησε για τη Μόσχα για τις σπουδές του στην Ιατρική.  Όμως, στα 5 χρόνια των σπουδών του, παράλληλα με την Ιατρική, παρακολούθησε μαθήματα ξένων γλωσσών και τελειοποίησε τις γνώσεις του στις κλασικές και σύγχρονες γλώσσες, καθώς και στη Γλωσσολογία.  Κατείχε άριστα τη Ρωσική, τη Γερμανική και την Πολωνική.  Γνώριζε πολύ καλά τη Γαλλική, τη Λατινική και την Εβραϊκή, ενώ είχε θεωρητική γνώση της Ελληνικής, της Αγγλικής, της Ιταλικής και μερικών άλλων γλωσσών. Πάντως, ως μητρική του γλώσσα θεωρούσε πάντα τη Ρωσική, δεδομένου ότι μ' αυτή μεγάλωσε, καθ' ότι επίσημη γλώσσα της περιοχής εκείνης και της οικογένειας του πατέρα του. Σχεδόν, μόνο σ’ αυτή και στην Εσπεράντο έγραψε ποιήματα.

Το 1881, λόγω των οικονομικών δυσχεριών του πατέρα του, επέστρεψε στη Βαρσοβία και συνέχισε τις σπουδές του, στο εκεί πανεπιστήμιο, μέχρι τον Ιανουάριο του 1885, όταν πήρε το δίπλωμα του γιατρού και στη συνέχεια το δίπλωμα του οφθαλμιάτρου. Τον επόμενο χρόνο αναχώρησε για τη Βιένη, όπου και τελειοποίησε τις σπουδές του στην οφθαλμολογία.

Όλα αυτά τα χρόνια των σπουδών του ο Ζάμενχοφ δεν αγκατέλειψε την προσπάθεια του για τη γλώσσα του. Κατά την απουσία του στη Μόσχα, ο πατέρας είχε κάψει τα χειρόγραφά του, πιστεύοντας ότι  έτσι θα απέτρεπε το γιο του από την έμμονη ιδέα του. Έτσι αναγκάστηκε να ξαναγράψει τη γλώσσα του σε παραπλήσια μορφή της πρώτης. Αυτό το νέο έργο του το ονόμασε «Παγκόσμια Γλώσσα, ήτοι γραμματική και λεξικό σύμφωνα με την τελευταία σύνταξη του 1881». Όμως, και αυτή ο μορφή γλώσσας διέφερε πολύ απ' αυτή που παρουσίασε τελικά το 1887 και μάλιστα με διαφορετικό τίτλο «Διεθνής Γλώσσα», τη σημερινή Εσπεράντο.

Το 1887, ήταν ο χρόνος ορόσημο των ονείρων  και της ζωής τού Ζάμενχοφ. Το χειμώνα του 1886/1887 γνωρίσε τη νεαρή Κλάρα Ζίλμπερνικ, από την πόλη Κάουνας, με την οποία αρραβωνιάστηκε και μετά από λίγο παντρεύτηκε.

Στα μέσα του χρόνου εκείνου, και συγκεκριμένα στις 26 Ιουλίου*, μετά από πολύχρονες προσπάθειες, συνεχείς απογοητεύσεις λόγω της οικονομικής του δυσπραγίας και της δυσκολίας εξεύρεσης εκδότη, εξέδωσε με την οικονομική υποστήριξη του πεθερού του, αφού προηγουμένως έλαβε άδεια από τη ρωσική λογοκρισία, το  πρώτο διδακτικό βιβλίο της γλώσσας του, στη Ρωσική, με τίτλο «Δ ι ε θ ν ή ς   Γ λ ώ σ σ α», το οποίο αποτελείτο από 16 γραμματικούς κανόνες και ένα λεξικό με 920 ρίζες λέξεων. Το όνειρο τόσων χρόνων έγινε πραγματικότητα. Τον ίδιο χρόνο παρουσίασε, πάντα με την οικονομική υποστήριξη του πεθερού του, που είχε ενθουσιαστεί από το εγχείρημα του γαμπρού του, τις εκδόσεις του βιβλίου του, αφού προηγουμένως εξασφάλισε τις σχετικές άδειες της ρωσικής λογοκρισίας, στην Πολωνική (6/9ου), στη Γαλλική  (24/11ου) και στη Γερμανική (24/11ου). Τη ρωσική έκδοση την επανέκδωσε λίγο αργότερα, το Δεκέμβριο του 1887 και το 1889.

Τον επόμενο χρόνο (1888) εξέδωσε το «Δεύτερο Βιβλίο της Διεθνούς Γλώσσας», ταυτόχρονα με τη γέννηση του πρώτου του παιδιού, Αδάμ.

          

                                        1887. Το πρώτο βιβλίο.                        1887. Ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ 27 ετών.
                                 (Ρωσική και γερμανική έκδοση)

Όμως, την εποχή εκείνη, άρχισαν τα δύσκολα χρόνια για τον ίδιο και την οικογένειά του. Η έλλειψη χρημάτων τον ανάγκασε να στείλει τη γυναίκα του και τον γιο του στον πεθερό του, στην πόλη Κάουνας και ο ίδιος να αναζητήσει εργασία κάπου στην επαρχία όπου δεν υπήρχε οφθαλμίατρος. Αναζήτησε εργασία σε διάφορες πόλεις στην επαρχία, μέχρι στη μακρινή πόλη Χέρσον της  Νότιας Ρωσίας, κοντά στη Μαύρη Θάλασσα.                                     

Mακρυά από την οικογένεια του (στο μεταξύ είχε γεννηθεί <1889> και το δεύτερο παιδί του, η Σοφία)  η  κατάστασή  του ήταν πραγματικά απελπιστική και οι κάποιες ελπίδες του  διαψεύσθηκαν, καθώς υπήρχε παντού μεγάλη φτώχεια και πείνα. «Πολύ συχνά έμενα χωρίς φαγητό», ομολόγησε αργότερα στους δικούς του.

Το 1890, ο Ζάμενχοφ επέστρεψε στη Βαρσοβία, κοντά στη γυναίκα του και  τα δύο του παιδιά. Εκεί εργάσθηκε ως οφθαλμίατρος, χωρίς θετικά οικονομικά αποτελέσματα.


 
 
1915. Ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ εξετάζοντας ασθενή του, 
        δίπλα του η γυναίκα του.
 
 
Το 1892 δέχθηκε βαρύτατο πλήγμα από το θάνατο της νεότατης, μόλις 52 ετών,   μητέρας του. Το γεγονός αυτό τον συγκλόνησε. 'Ομως, τα χτυπήματα ήταν απανωτά. Αναζήτησε καλύτερη τύχη και τον Οκτώβριο του 1893, με νέες ελπίδες,  ξεκίνησε για άλλη πόλη, το Γκρόντνο της Πολωνίας, όπου παρέμεινε τέσσερα χρόνια. Το 1897, πήγε πάλι στη Βιένη για τελειοποίηση των σπουδών του και τελικά προτίμησε να εργαστεί στη Βαρσοβία. Επέστρεψε εκεί με την οικογένειά του στις αρχές του 1898 και έμεινε στη οδό Dzika, αρ. 9 σε ένα διώροφο σπίτι, όπου στο ισόγειο οργάνωσε το ιατρείο του και δεχόταν την πελατεία του. Σ΄αυτό το σπίτι έμεινε μέχρι το 1915. Τη φορά αυτή στάθηκε, επιτέλους, τυχερός, παρ' ότι έπαιρνε ελάχιστη αμοιβή από τους ασθενείς του.

Eπανήλθε στην προσπάθειά του, για την Εσπεράντο,  το 1903, όταν πια είχε ξεπεράσει τις οικονομικές δυσκολίες. Σε εκείνο το σπίτι, στα Βαρσοβία,  έζησε τη μεγάλη πρόοδο της Εσπεράντο, εκεί έγραψε τα περισσότερα από τα έργα του, αρθρογράφησε σε περιοδικά και εφημερίδες, αλληλογράφησε με εσπεραντιστές, αγωνίστηκε για τη δημιουργία της εσπεραντικής Κίνησης και οργάνωσε τα πρώτα εσπεραντικά συνέδρια.  Στο μεταξύ, γεννήθηκε (1904) το τρίτο του παιδί, η Λυδία.    
                                                                                                            Ο Λ. Λ.Ζάμενχοφ με τη γυναίκα του,                                                                                                                                           Κλάρα.

Εργάσθηκε ως γιατρός μέχρι το 1914, οπότε και παρέδωσε το ιατρείο του στο γιο του Αδάμ, που μόλις είχε πάρει το δίπλωμά του, του οφθαλμίατρου και αυτός, στη Λοζάνη. Επίσης και οι δύο κόρες του έκαναν πανεπιστημιακές σπουδές. Η Σοφία έγινε παιδίατρος και η Λυδία δικηγόρος.

 

 

1915. Βαρσοβία. Ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ στο γραφείο του  (οδός Dzika αρ. 9, από το 1931 οδός Δρ. Λουδοβίκου Ζάμενχοφ)


 

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ Λ. Λ. ΖΑΜΕΝΧΟΦ

(Θύματα των Ναζί)

                                 Αδάμ                                      Σοφία                                    Λυδία

Σε όλο εκείνο το διάστημα η αγχώδης και επίπονη προσπάθεια για την επαγγελματική καταξίωση, αλλά και η επίπονη ενασχόλησή του με τη δημιουργία της γλώσσας του  επιδείνωσαν την κατάσταση τής ήδη βεβαρημένης υγείας του και τον ανάγκασαν πολλές φορές να καταφύγει σε σανατόρια για θεραπεία.

Το 1905 σημάδεψε θετικά τη ζωή του. Ήταν η χρονιά που έγινε, με μεγάλη μάλιστα επιτυχία, το 1ο Παγκόσμιο Εσπεραντικό Συνέδριο στη γαλλική πόλη Boulogne-sur-Mer, με τη συμμετοχή 688 συνέδρων και του ιδίου του Ζάμενχοφ. Οι εσπεραντιστές έβλεπαν για πρώτη φορά, από κοντά, τον άνθρωπο, του οποίου το έργο τούς είχε συνεπάρει. Ήταν η πρώτη φορά που μιλήθηκε η Εσπεράντο από τόσους πολλούς ανθρώπους. Ήταν η πρώτη φορά που αλλοεθνείς και αλλόγλωσσοι συνομιλούσαν και επικοινωνούσαν ισότιμα σε μια μια τεχνητή, ουδέτερη και κοινή για όλους γλώσσα. Ο ίδιος, ο Ζάμενχοφ, εκφώνησε μια μνημειώδη ομιλία (5/8ου), που κατέληγε:

«Σήμερα, συνήλθαν όχι Γάλλοι με Άγγλους, όχι Ρώσοι με Πολωνούς,  αλλά άνθρωποι με ανθρώπους».

(Απόσπασμα της ομιλίας: http://www.youtube.com/watch?v=IdgdSRK6EZI&feature=related)

                                                     

1905. Boulogne-sur-Mer. Ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ εξερχόμενος του συνεδρίου.

                                                    

                               1906. Γενεύη, Ελβετία. 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο της Εσπεράντο.         

   
                                                  

                           1909, Βαρκελώνη, Ισπανία. 5ο Παγκόσμιο Συνέδριο της Εσπεράντο.

(Σπάνιο φιλμάκι, μικρής διάρκειας, από την ομιλία του Λ.Λ.Ζάμενχοφ το 1909, κατά το 5ο Διεθνές Εσπεραντικό Συνέδριο [Βαρκελώνη, Ισπανία], στη διεύθυνση http://www.youtube.com/watch?v=ce8QJdzY5rc&feature=related)

                                                    

1910. Ουάσινγκτον, ΗΠΑ. 6ο Παγκόσμιο Συνέδριο της Εσπεράντο.
Ο Λ.Λ.Ζάμενχοφ με την οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου.

Έτσι, με τη διοργάνωση αυτών των πρώτων διεθνών συνεδρίων της Εσπεράντο, η εσπεραντική κίνηση άρχισε να δρομολογείται και  το όνειρο του Ζάμενχοφ άρχισε να πραγματοποιείται.

 

 

 

1915. Η οικογένεια του Λ. Λ. Ζάμενχοφ.
Δεξιά του η γυναίκα του Κλάρα,
πίσω ο γιος του Αδάμ και Λυδία
(λείπει η Σοφία).

 

Η φιλάσθενη, όμως,  κράση του, και ειδικότερα τα προβλήματα της καρδιάς  του, οι ταλαιπωρίες που αντιμετώπισε σε όλη του τη ζωή, ο αγώνας και η αγωνία του για την Εσπεράντο, επιδείνωσαν την κατάσταση της υγείας του στα τέλη τουν 1914. Τον Ιούλιο του 1915  άλλαξε κατοικία, για τελευταία φορά, για να είναι κοντά στο Σαξονικό Κήπο (Βαρσοβία), αφού ο καθαρός αέρας τού ήταν απαραίτητος. Εκεί, τον επόμενο χρόνο (1916) δέχθηκε ακόμα ένα πλήγμα. Ο πιο νέος και πιο αγαπημένος του αδελφός, ο Αλέξανδρος, γιατρός κι αυτός, στρατευμένος στον ρωσοϊαπωνικό πόλεμο, συνταγματάρχης του ρωσικού στρατού, σκοτώθηκε σε  μάχη, σε ηλικία 39 ετών. Είχε προηγηθεί ο θάνατος του πατέρα του, γεγονός που τον είχε πολύ  καταβάλει.

Ο Λάζαρος-Λουδοβίκος Ζάμενχοφ, πέθανε, σε ηλικία μόλις 57 ετών, από την καρδιά του, στις 14 Απριλίου 1917, την ώρα που οι λαοί της Ευρώπης αλληλοεξοντώνονταν μέσα στη δίνη του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου. Ενταφιάσθηκε στο εβραϊκό νεκροταφείο στη Βαρσοβία, παρουσία αρκετών εκατοντάδων εσπεραντιστών. Μετά από επτά χρόνια πέθανε, από καρκίνο, η γυναίκα του Κλάρα, πιστή σύντροφος και υποστηρικτής του αγώνα του, και ενταφιάσθηκε στο ίδιο μέρος. Αργότερα, το 1926, οι εσπεραντιστές ανήγειραν, στον τάφο του,  μεγαλοπρεπές μνημείο, φιλοτεχνημένο από το σκωτσέζο γλύπτη J.Coults. Ση βάση του είναι σμιλεμένη στην Εσπεράντο η επιγραφή «Doktoro Lazaro Ludoviko Zamenhof, kreinto de Esperanto, naskita 15.XII.1859, mortis 14.IV.1917».

                                                          Βαρσοβία. Ο τάφος του Λ. Λ. Ζάμενχοφ.

Το τίμημα γι' αυτόν, όπως και για όλους του μεγάλους της ανθρωπότητας που προσπάθησαν ν' αλλάξουν την πορεία της, ήταν πολύ βαρύ. Οιεπιφυλλάξεις που είχε πριν από την έκδοση του πρώτου βιβλίου του (1887), για την τύχη τη δική του και της οικογένειάς του, επαληθεύθηκαν με τραγικό τρόπο. Από τη  στιγμή της πρώτης έκδοσης βρέθηκε αντιμέτωπος με την κοινή μοίρα των μεγάλων.

Η Εσπεράντο, κατά τη ναζιστική και αργότερα κατα τη σταλινική περίοδο, τέθηκε υπό απηνή διωγμό και τα πρώτα θύματά της ήταν τα ίδια τα παιδιά τού Ζάμενχοφ. Ευτυχώς για τον ίδιο, δεν είδε το τραγικό τέλος των παιδιών του, αφού στο μεταξύ είχε πεθάνει. Με την κατάληψη της Πολωνίας από τα χιτλερικά στρατεύματα, συνελήφθησαν και τα τρία παιδιά του, ως επιφανείς εσπεραντιστές και παιδιά του δημιουργού της Εσπεράντο.

 Ο γιος του, Αδάμ, συνελήφθη και εκτελέσθηκε αμέσως από τους εισβολείς. Οι δύο κόρες του, Σοφία και Λυδία, η μικρότερη αδελφή του Ζάμενχοφ, Ίντα Ζίμερμαν, και η νύφη του, Βάντα (γυναίκα τού γιου του Αδάμ) συνελήφθησαν επίσης. Η Ίντα, η Σοφία και η Λυδία στάλθηκαν στην Τρεμπλίνκα, όπου βρήκαν τραγικό θάνατο στους θαλάμους αερίων. Μόνοι τυχεροί από το ξεκλήρισμα  αυτό στάθηκαν η νύφη του Βάντα και ο γιος της Λουδοβίκος, που με τη βοήθεια Πολωνών εσπεραντιστών δραπέτευσαν από την Τρεμπλίνκα και κατάφεραν να επιζήσουν του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου. Σήμερα, ο μόνος κατευθείαν απόγονος της οικογένειας είναι ο εγγονός του δημιουργού της Εσπεράντο (γιος του Αδαμ), Λουδοβίκος Ζαλέσκι-Ζαμενχοφ, Γάλλος υπήκοος, ο οποίος συμμετέχει σήμερα στην εσπεραντική κίνηση. Πάντα δε, είναι ένα  από τα τιμώμενα πρόσωπα στα Παγκόσμια Εσπεραντικά Συνέδρια.

                                

                 1913. Ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ (53 ετών)                       Ο εγγονός  (σήμερα) του Λ.Λ. Ζάμενχοφ 
                         με το γιο του Αδάμ (25 ετών).
                                      Λ. Ζαλέσκι-Ζάμενχοφ
                                                                                                                 (γιος του Αδάμ).     
                

Ο Λάζαρος-Λουδοβίκος Ζάμενχοφ ήταν αναμφίβολα μια φωτισμένη προσωπικότητα, ένα μεγάλο πνεύμα, ένας ξεχωριστός ειρηνιστής. Το σπουδαίο έργο του σχετικά με την Εσπεράντο δεν περιορίζεται μόνο στην επινόηση και δημιουργία της γλώσσας, αλλά επεκτείνεται και στη συγγραφή πρωτότυπων στην Εσπεράντο έργων, στη μετάφραση σπουδαίων λογοτεχνικών έργων στη διεθνή γλώσσα, αλλά και στην αρχική σύσταση και οργάνωση της παγκόσμιας εσπεραντικής κίνησης.

Είναι λοιπόν φυσικό  το ότι ο Λ. Λ. Ζάμενχοφ αποτέλεσε και αποτελεί ακόμα και σήμερα, θέμα έρευνας και αποδοχής, ως μια ολοκληρωμένη πνευματική προσωπικότητα, ως ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΗΣ, ΙΔΕΟΛΟΓΟΣ, ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ, ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΟΣ, ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΣ, ΔΡΑΣΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΜΕΛΟΣ και ΕΦΕΥΡΕΤΗΣ (Επινόησε γραφομηχανή με «μαργαρίτα», Αριθμός Ευρεσιτεχνίας 65797/16.12.1891 «Γερμανικό Αυτοκρατορικό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας»).

Λίγα χρόνια μετά την παρουσίαση της γλώσσας του (1887) η Γαλλία τού απένημε τον τίτλο και το παράσημο του «ΙΠΠΟΤΗ ΤΗΣ ΛΕΓΕΩΝΟΣ ΤΗΣ ΤΙΜΗΣ» και η UNESCO, το 1959, με τη συμπλήρωσε 100 χρόνων από τη γέννησή του, τον κατέταξε μεταξύ των σπουδαίων του κόσμου μας, ως «ΜΕΓΑΛΟ ΤΕΚΝΟ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ», αναγνωρίζοντας έτσι τη μεγάλη προσφορά του.

               

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

* Οι ημερομηνίες είναι σύμφωνα με το Γρογοριανό Ημερολόγιο.