Η δομή των λέξεων

Χαρακτηριστικό της Εσπεράντο είναι το σύστημα που έχει για την κατασκευή των λέξεων. Να μερικά παραδείγματα: Οι λέξεις sukerujo ζαχαριέρα, oleujo ροΐ, salujo αλατιέρα δείχνουν ένα δοχείο που περιέχει κάτι. Το επίθημα -ujo σημαίνει όντως "δοχείο". Παρόμοια επιθήματα υπάρχουν και σε πολλές εθνικές γλώσσες, αλλά δεν χρησιμοποιούνται σαν ανεξάρτητες λέξεις ενώ στην Εσπεράντο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα επιθήματα σαν αυτόνομες λέξεις: Donu al mi ujon Δώσε μου ένα δοχείο. Οι λέξεις της Εσπεράντο έχουν χαρακτηριστικές καταλήξεις που καθορίζουν τι μέρος του λόγου είναι η κάθε μία. Η κάθε λέξη αποτελείται από την ρίζα και την κατάληξη sal-o, suker-o, ole-o ή την ρίζα με πρόσθημα και την κατάληξη sal-uj-o, suker-uj-o, ole-uj-o ή την ρίζα, πρόσθημα, πρόσθημα και την κατάληξη friz-ist-in-o, urb-estr-ec-o ή και από περισσότερα στοιχεία.

Οι ρίζες

Οι "ρίζες" είναι "στοιχεία του λόγου" που για να χρησιμοποιηθούν πρέπει να συμπληρωθούν από κάποια "γραμματική κατάληξη". Μέχρι τώρα έχουμε συναντήσει την κατάληξη -o και η οποία χαρακτηρίζει το ουσιαστικό. Έτσι από την ρίζα sal- και την "γραμματική κατάληξη" -o έχουμε το ουσιαστικό salo αλάτι.

Ίσως αυτή η παρατήρηση να σας φαίνεται σαν πλεονασμός, αλλά είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε ότι στην Εσπεράντο κάθε κατάληξη χαρακτηρίζει μόνον ένα μέρος του λόγου και όχι δεύτερο ή τρίτο. Στα ελληνικά έχουμε την κατάληξη -α για τα θηλυκά ουσιαστικά(η γλώσσ-α, η φωτι-ά, η αλήθει-α) αλλά και για τον πληθυντικό των ουδετέρων (τα παιδι-ά, τα καλάθι-α, τα στρώματ-α) και για τα επιρρήματα (καλ-ά, γενικ-ά, σπάνι-α).

Όπως είπαμε και παραπάνω, στην Εσπεράντο μία συγκεκριμένη κατάληξη χαρακτηρίζει ένα μόνο συγκεκριμένο μέρος του λόγου.

Σύνθετες λέξεις

Ενώνοντας δύο ή περισσότερες ρίζες μπορούμε να συνθέσουμε νέες λέξεις: skribotablo γραφείο, labortablo πάγκος εργασίας, fervojo σιδηρόδρομος, aŭtovojo αυτοκινητόδρομος, vaporŝipo ατμόπλοιο, velŝipo ιστιοφόρο, littuko κλινοσκέπασμα, tablotuko τραπεζομάνδηλο.