|
Οι "γραμματικές καταλήξεις"
Έχουμε ήδη πει ότι οι "γραμματικές καταλήξεις" προστίθενται
στις ρίζες και δημιουργούν πλήρεις λέξεις. Ακολουθεί κατάλογος
αυτών των καταλήξεων. Στα παραδείγματα η κατάληξη χωρίζεται με
ενωτικό από την ρίζα για πληρέστερη κατανόηση.
Ουσιαστικό, Επίθετο, Επίρρημα
| -o |
μας δίνει το ουσιαστικό:
hom-o άνθρωπος, dom-o σπίτι kur-o
τρέξιμο, varm-o ζέστη,
rapid-o γρηγοράδα.
Η κατάληξη -o μπορεί να αποκοπεί μόνον στον ποιητικό λόγο
χάριν του μέτρου:
Ho mia koro = Ho mia kor'. |
| -a |
μας δίνει το επίθετο:
hom-a ανθρώπινος, dom-a οικιακός, infan-a
νηπιακός, varm-a ζεστός, bon-a καλός,
rapid-a γρήγορος.
|
| -e |
μας δίνει τα επιρρήματα:
hom-e ανθρώπινα, dom-e οίκοι, infan-e
σαν παιδί, varm-e ζεστά, bon-e καλώς, καλά,
kur-e τρέχοντας. |
Πληθυντικός
| -j |
προστιθεμένο στα ουσιαστικά, επίθετα και
αντωνυμίες μας δίνει τον πληθυντικό αριθμό:
hom-o-j άνθρωποι, alt-a-j υψηλοί, dom-o-j
σπίτια, tiu-j εκείνοι, infan-o-j νήπια, μωρά.
Όλως ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στον τονισμό. Η
κατάληξη -j μαζί με το φωνήεν της λέξης δημιουργεί
δίφθογγο και λαμβάνεται σαν μία συλλαβή:
homoj, altaj, domoj, tiuj, infanoj.
|
Ρήματα
| -i |
μας δίνει το απαρέμφατο:
kur-i τρέχειν, friz-i κουρεύειν, est-i
είναι, hav-i έχειν.
Τα ρήματα στην Εσπεράντο δίνονται στο απαρέμφατο. Στην
ελληνική δίνονται στο πρώτο πρόσωπο ενικού του ενεστώτα
οριστικής.
|
| -as |
μας δίνει το παρόν, χωρίς καμία
αλλαγή στα πρόσωπα ή στον αριθμό: mi estas
είμαι, vi estas είσαι, li estas είναι, ni
kuras τρέχουμε.
|
| -is |
μας δίνει το παρελθόν, χωρίς
καμία αλλαγή στα πρόσωπα ή τον αριθμό: mi
estis ήμουν, ni kuris τρέχαμε.
|
| -os |
μας δίνει το μέλλον, χωρίς
καμία αλλαγή στα πρόσωπα ή στον αριθμό: mi
estos θα είμαι ni kuros θα τρέχουμε, θα τρέξουμε.
|
| -us |
μας δίνει την υποθετική έγκλιση
του ρήματος: se vi venus, mi estus
kontenta εάν θα ερχόσουν, θα ήμουν ικανοποιημένος.
|
| -u |
μας δίνει την προστακτική
έγκλιση του ρήματος: mi deziras ke vi venu
θέλω να έλθεις Venu! Έλα! |
Αιτιατική
| -n |
προστιθέμενη η κατάληξη αυτή
στα ουσιαστικά, επίθετα και αντωνυμίες στον ενικό ή στον
πληθυντικό μας δίνει την αιτιατική πτώση, που δεν είναι
τίποτα άλλο παρά το άμεσο αντικείμενο του ρήματος:
mi trinkas blankan vinon πίνω άσπρο κρασί, li
manĝis du belajn pomojn έφαγε δύο ωραία μήλα, li
salutis min με χαιρέτησε, kion vi faras? τι
κάνεις
Η αιτιατική χρησιμεύει επίσης για να δείξει κίνηση προς
κάποιο μέρος
li eniris en la ĉambron μπήκε στο
δωμάτιο
καθώς επίσης και μέτρο:
vojo tri kilometrojn longa δρόμος
τρία χιλιόμετρα μακρύς.
Η κατάληξη -n μπορεί επίσης να προστεθεί και στα
τοπικά επιρρήματα για να δείξει την κίνηση:
kie vi estas? πού είσαι kien vi
iras? πού πηγαίνεις mi etas tie ĉi είμαι εδώ,
venu tien ĉi έλα εδώ resti hejme μένω στο σπίτι
reveni hejmen επιστρέφω στο σπίτι. |
|
